Krótko OPB #24: Czy użycie słowa „powinien” w przepisach równa się „musi”?

Czy słowo „powinien” w przepisach (nie tylko budowlanych) oznacza obowiązek, czy tylko zalecenie? Jeden z inwestorów był przekonany, że to drugie. Czy miał rację?

„Budynek powinien być wyposażony w…”, „Pomieszczenie powinno mieć…” – takie sformułowania przewijają się przez całe warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Czy to oznacza, że można je potraktować jako opcjonalne wskazówki?

Absolutnie nie.

Powinien = musi

W języku prawnym słowo „powinien” ma charakter obligatoryjny i oznacza dokładnie to samo co „musi”. Oto argumenty, które nie pozostawiają żadnych wątpliwości:

• Prof. dr hab. Mirosław Bańko w poradni językowej PWN pisze:

Ze stanowiska językoznawczego mogę tylko powiedzieć, że słowo powinien ma wiele znaczeń, ale użyte w przepisach prawnych jest o wiele bliższe znaczeniowo słowu musi niż słowu może.

[Źródło: https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/powinien-czy-musi;4063.html, data dostępu: 5.06.2025 r.]

• Słownik Języka Polskiego PWN

powinien, powinna, powinno:
◦ jest pożądane, konieczne, żeby ktoś coś zrobił
◦ jest wskazane, żeby jakaś osoba, rzecz lub jakieś wydarzenie spełniały określone warunki, np. Zupa powinna być gorąca.

[Źródło: https://sjp.pwn.pl/szukaj/powinien.html, data dostępu: 5.06.2025 r.]

• Stanowisko RCL:

Wyraz „powinien” jest funktorem normotwórczym i w języku prawnym wyraża obowiązek. Zgodnie z zasadami prawa i logiki czasownik (modalny) „powinien” zawarty w aktach normatywnych oznacza „musi”.

[Źródło: https://rcl.gov.pl/wp-content/uploads/2020/11/artykul_19.pdf, data dostępu: 5.06.2025 r.]

• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9.07.2024 r. o sygnaturze III SA/Gl 8/24:

Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, zwrot „powinien” należy interpretować jako zobowiązanie, obowiązek. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 stycznia 2012 r. I OSK 1016/2011, gdzie Sąd orzekł, iż użycie słowa „powinien” jest równoznaczne z obowiązkiem podjęcia określonego działania.

• Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31.01.2012 r. o sygnaturze I OSK 1106/11:

Słusznie też Sąd I instancji powołał się na znaczenie słowa „powinien” zawarte w słowniku języka polskiego, z którego wynika, że słowo to w użyciu orzeczeniowym w połączeniu z bezokolicznikiem (a taka jest redakcja przepisu) wskazuje na to, że realizacja tego, co oznacza bezokolicznik, jest czymś obowiązkowym, należnym, pożądanym, oczekiwanym, spodziewanym („Słownik języka polskiego” Wyd. PWN, Warszawa, 2002, pod red. prof. M. Szymczaka, tom II, s. 831).

Wyroki sądów odszukasz po sygnaturze na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl.

Jeśli chcesz się dowiedzieć:

• co organ ma prawo sprawdzać we wniosku i w projektach (a czego absolutnie nie powinien),
• jak pewnie i skutecznie odpowiadać na wezwania i postanowienia,
• jak radzić sobie z konkretnymi brakami

sprawdź poradnik „Pozwolenie na budowę – braki we wnioskach i w projektach. Przepisy, orzecznictwo, przykłady”.